Ένα σπίτι έχει τέσσερεις τοίχους και μία σκεπή που προφυλάσσουν από το κρύο και τη βροχή, έχει ακόμα μία πόρτα και παράθυρα για να επιτρέπουν το φως και τον αέρα να εισέρχονται. Το σπίτι σημαίνει την αφετηρία, το επίκεντρο από όπου ξετυλίγεται η δραστηριότητά μας με ασφάλεια. Κάθε ημέρα ξεφεύγουμε από αυτό, αλλά βρίσκεται εκεί για να επιστρέψουμε όποτε το έχουμε ανάγκη. Εκτός από σύμβολο, ωστόσο, έχει και φυσική υπόσταση, είναι ένας χώρος στον οποίο συμπυκνώνονται όλα τα νοήματά του. Μικρό ή μεγάλο μπορεί να είναι ένα κτήριο που χτίζεις με τα χέρια και τον ιδρώτα σου ή ένα έτοιμο το οποίο αγοράζεις έναντι χρημάτων, άλλοτε πάλι δεν το διαλέγεις, αλλά το βρίσκεις τη στιγμή κατά την οποία έχεις ανάγκη σε ένα μέρος το οποίο είναι ανοικτό για να σε φιλοξενήσει, βραχυπρόθεσμα ή όχι. Πάντως, απαιτεί μία προσωπική θυσία να το αποκτήσεις και για αυτό αποτελεί από εκείνη τη στιγμή ένα κομμάτι του εαυτού σου. Χάνοντας το σπίτι σου κάτι οργανικό μοιάζει να εκλείπει από την ιστορία σου.
Πριν από έξι μήνες αποφάσισα να αφήσω το δικό μου σπίτι. Το σπίτι, λοιπόν, το οποίο με δέχτηκε ανοίγοντας την αγκαλιά του βρίσκεται σε ένα μικρό χωριό της βορειοκεντρικής Ιταλίας. CasaMondo ή αλλιώς Σπίτι του Κόσμου ονομάζεται μια από τις πολλές δομές φιλοξενίας αιτούντων διεθνούς πολιτικής προστασίας οι οποίες λειτουργούν στην Ιταλία. Σε αυτές τις δομές διαβιούν οι αιτούντες άσυλο μέχρι να εξεταστούν τα αιτήματά τους από μια ειδική επιτροπή του Υπουργείου Εσωτερικών της χώρας συμμετέχοντας σε διάφορες δραστηριότητες με σκοπό την διευκόλυνση της ένταξής τους στην ιταλική κοινότητα. Ένα σπίτι ενδιάμεσος σταθμός για όσους αναγκάστηκαν να αφήσουν τα σπίτια τους. Ήταν δική μου επιλογή. Θέλησα να ξαναβρώ εκείνο το πνεύμα ανθρωπισμού και αλληλεγγύης το οποίο με παρακίνησε να διαλέξω το αντικείμενο των σπουδών μου, το οποίο όμως έχασα κάπου μεταξύ του άγχους της επίδοσης και της μελλοντικών σχεδίων για μια καθόλου απαραίτητη καριέρα. Εκείνοι όμως δεν το επέλεξαν. Και έτσι βρεθήκαμε να ζούμε όλοι μαζί με τόσο διαφορετικά κίνητρα, όλα ανθρώπινα, κάτω από την ίδια στέγη.
Μέσα στο σπίτι περίπου 22 άτομα. 15 αιτούντες άσυλο, από διάφορες χώρες, ηλικίας από 19 έως 35 χρονών, πέντε Ιταλοί από διάφορα μέρη της Ιταλίας, δύο εθελοντές, ένας από την Ελλάδα και ένας από την Αίγυπτο· ένα σωρό άτομα από διαφορετικές κουλτούρες με αντικρουόμενες συχνά καθημερινές συνήθειες και άλλο τρόπο ζωής. Σε τι γλώσσα θα επικοινωνήσουμε; Κάναμε έναν γρήγορο υπολογισμό. Εδώ μιλώνται πάνω από 18 διαφορετικές γλώσσες! Το σημαντικό είναι η καλή πρόθεση. Και είναι αυτή η απορία μπροστά στο τείχος της επικοινωνίας που στη διδάσκει. Ανίκανος αρχικά να αρθρώσω μία κουβέντα στα Ιταλικά, ομολογουμένως την κοινή γλώσσα του σπιτιού, ένιωσα περισσότερο βοηθούμενος από τα παιδιά να προσαρμοστώ παρά το αντίθετο. Μα γιατί έπρεπε να πάω στην Ιταλία για να βοηθήσω τους πρόσφυγες; Στην Ελλάδα βρίσκεται ήδη μεγάλος αριθμός. Το ταξίδι μακριά από το σπίτι, τη χώρα και τους οικείους μου με φέρνει ένα βήμα πιο κοντά τους. Με περιτριγυρίζει μία πραγματικότητα ξένη, την οποία δεν καταλαβαίνω και μου λείπουν οι πόροι να την αντιμετωπίσω. Αφήνομαι στα χέρια των άλλων, αναζητώ τη βοήθεια τρίτων για να τα βγάλω πέρα, όπως εκείνοι. Αυτό το πλησίασμα, όχι εξομοίωση καθώς εγώ έχω πάντα την ελευθερία της επιλογής, μπορώ ανά πάσα στιγμή να γυρίσω πίσω στην ασφάλειά μου, είμαι ελεύθερος να μετακινηθώ, με βοηθάει να καταλάβω λίγο καλύτερα τη θέση τους. Σε μία στιγμή καταλαβαίνεις την αδικία αυτού του κόσμου. Σε ένα δευτερόλεπτο ωριμάζεις. Ταυτόχρονα εξ αιτίας της δικής σου ελευθερίας η απόφασή σου να παραμείνεις δίπλα τους αποκτά βάρος.
Το μεγαλύτερο δώρο του CasaMondo είναι εκείνες οι ώρες πριν τον ύπνο, όταν επικρατεί η ησυχία που αρμόζει στις διηγήσεις γύρω από το τραπέζι της κουζίνας με μία κούπα ζεστό τσάι στο χέρι, στιγμές γεμάτες ανθρωπιά, ούτε υποτίμηση ούτε ψεύτικο θαυμασμό. Από όλες τις δραστηριότητες τις οποίες πραγματοποιήσαμε μαζί με τους κατοίκους αυτού του σπιτιού, από εξορμήσεις στην εξοχή, βόλτες στην πόλη, ποδοσφαιρικά ματς και άλλα παρόμοια, η σημαντικότερη εμπειρία υπήρξε σίγουρα η καθημερινή ζωή. Τότε είναι που συνειδητοποιείς πως απέναντί σου δεν έχεις φτωχαδάκια και κατατρεγμένους ή ήρωες και οδοιπόρους, μόνον έχεις ανθρώπους με μία ιστορία στην πλάτη όπως ο κάθε ένας, ανθρώπους με ονόματα, οι οποίοι σε καλημερίζουν κάθε πρωί, οι οποίοι μοιράζονται το φαγητό τους μαζί σου και αστειεύονται μαζί σου. Έχεις απέναντί σου ανθρώπους τους οποίους δεν θα ήθελες ποτέ να δεις να επιβιβάζονται σε μία βάρκα ή να απελάζονται στην πατρίδα τους, έχεις φίλους.
Τώρα βλέπω ότι δυσκολεύομαι να μιλήσω για τα όσα έκανα με τα παιδιά, ήταν κυρίως απλά πράγματα, τίποτα το σημαντικό, βλέπω ότι η δραστηριότητά μου στην Ιταλία ήταν κυρίως νοητική. Άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζω τους ανθρώπους. Διδάχτηκα το χαμόγελο το οποίο γλυκαίνει ακόμα και την πικρότερη ανάμνηση. Με κέρδισε η φιλοσοφία της ανοιχτής καρδιάς, ανοιχτή στους ανθρώπους, ανοιχτή στις εμπειρίες. Εγώ έλαβα πολλά. Ελπίζω μόνο να κατόρθωσα να δώσω κιόλας, να αφήσω ένα κομμάτι μου μαζί τους. Ήμουν δίπλα όταν κάποιοι από τους συγκατοίκους μου πήραν την άδεια παραμονής τους συγκινημένοι. Τους προσέφερα τα αυτιά μου πρόθυμα, για να ακουστούν. Μοιραστήκαμε το γέλιο. Και τις διαφωνίες μοιραστήκαμε, εξάλλου δεν μπορεί κανείς να περιμένει ότι όλα θα είναι ιδανικά, ακόμα και αυτό έχει την αξία του. Εργαστήκαμε μαζί βάφοντας το σπίτι μας και περάσαμε χρόνο παίζοντας παιχνίδια. Μοιραστήκαμε το χρόνο μας και τώρα αισθάνομαι ότι ένα κομμάτι του εαυτού μου ζει με αυτούς τους ανθρώπους, ακόμα και τώρα που πρέπει να τους αποχωριστώ· ένα κομμάτι μου παραμένει εδώ σε αυτό το μέρος το οποίο αγκαλιάζει αδιακρίτως. Έτσι, εγώ όπως και αυτοί, οι οποίοι κάποτε χρειάζεται να φύγουν, βρήκαμε ένα δεύτερο σπίτι το οποίο βρίσκεται στην Ιταλία, αλλά βρίσκεται ακόμα όπου το κουβαλούμε εμείς εφόσον μάθαμε να το κατασκευάζουμε μέσω από τη συσχέτιση με τον άνθρωπο. Αν κατάφερα να συμβάλω σε αυτό το δίδαγμα, είμαι χαρούμενος.
Επιστρέφω λοιπόν στην Ελλάδα έξι μήνες μετά την αναχώρησή μου ολοκληρώνοντας την εμπειρία μου εδώ με τον ομορφότερο τρόπο.
Γιώργος Τσικλής
Mediterranean: Sea of Peace
18/10/2018
